call_end 021-22638713

اصطلاحات تخصصی مهندسی زلزله

زلزله‌ای با بزرگی ٦.٥ ریشتر ساعت ٢٠:٠٧ یکشنبه ٤-٩-٩٧ استان کرمانشاه را لرزاند.

محل وقوع: استان کرمانشاه - حوالی سرپل ذهاب

تاریخ و زمان وقوع به وقت محلی: ۱۳۹۷/۰۹/۰۴ ۲۰:۰۷:۳۱

طول جغرافیایی: 45.7

عرض جغرافیایی: ۳۴.۳۸

عمق زمین‌لرزه: 7 کیلومتر

این خبری بود که ماه گذشته در رسانه ها منتشر شد و اطلاعاتی در خصوص زلزله رخ داده در استان کرمانشاه را اعلام کرد.

در این مطلب قصد داریم با چند اصطلاح تخصصی حوزه لرزه ای و زلزله آشنا بشویم تا به درک صحیحی از تفاوت خبرهایی که در رسانه ها اعلام می شود با واقعیت علمی ماجرا دست پیدا کنیم.

اصطلاحات تخصصی مهندسی زلزله : زلزله چیست و در اثر چه عواملی ایجاد می شود؟

همانطور که می دانید بر اساس علم زمین شناسی، کره زمین از سه بخش هسته، جبّه و پوسته تشکیل شده است. پوسته زمین بیرونی ترین لایه زمین است که از صفحات سخت سنگی تشکیل شده است. بر اساس نظریات ارائه شده کارشناسان این صفحات سنگی به صورت شناور بر روی مواد مذاب قرار دارند.

تنش های ناشی از تماس این صفحات با یکدیگر ایجاد کننده انرژی بسیار زیادی خواهد بود که به صورت امواج مختلف انتشار پیدا می کند. این آزاد سازی انرژی در اصطلاح زمین لرزه یا زلزله (earthquake) نامیده می شود.

اصطلاحات تخصصی مهندسی زلزله : منظور از گسل چیست؟

عبارت گسل را همواره در خبر های زلزله و هشدارهای ناشی از خطر احتمالی زلزله شنیده اید. عبارت هایی چون تهران بر روی گسل زلزله قرار دارد و ... . در علم زمین شناسی تعریفی که از مفهوم گسل ارائه می دهند عبارت است از ناپیوستگی در پوسته جامد صفحات زمین که غالبا در مرز بین صفحات وجود دارد.

لیست برخی از مهمترین گسل های ایران در ادامه ذکر شده است.

گسل های با روند تقریبی شرقی – غربی : گسل البرز ، گسل آبیک – فیروزکوه ، گسل سمنان

گسل های البرز غربی و آذربایجان: گسل تبریز ، گسل آستارا ، گسل ارومیه

گسل های ایران مرکزی: گسل ترود ، گسل میامی ، گسل درونه (گسل بزرگ کویر) و . . .

گسل های شرق و جنوب شرقی: گسل هریرود ، گسل نهبندان ، گسل نایبند و ....

گسل های زاگرس: گسل زاگرس ، گسل کازرون ، گسل میناب

 

در هنگام زلزله همواره عبارت هایی چون مرکز زلزله، کانون زلزله یا عمق زمین لرزه به عنوان یک پارامتر از مشخصات زلزله عنوان می شود. در ادامه به سراغ معرفی هر یک از این موارد می رویم تا به طور کامل با مشخصات زلزله آشنا شویم.

اصطلاحات تخصصی مهندسی زلزله : منظور از کانون زلزله چیست؟  (Hypocenter)

کانون زلزله نقطه ای در عمق پوسته زمین می باشد که گیسختگی گسل و آزادسازی انرژی یک زلزله از این نقطه آغاز می شود. اصطلاحا به گسیختگی گسل، گُسلش می گویند.

اصطلاحات تخصصی مهندسی زلزله : مرکز زلزله چیست؟ (Epicenter)

نقطه متناظر با کانون زلزله بر روی سطح زمین را مرکز زلزله می گویند.

اصطلاحات تخصصی مهندسی زلزله : عمق کانونی زلزله چیست؟

یکی دیگر از مشخصات زلزله در خصوص عمق زلزله می باشد. عمق کانونی زلزله معادل فاصله کانون زلزله تا مرکز زلزله می باشد. زمین لرزه ها بر اساس عمق کانونی به سه دسته سطحی، متوسط و عمیق تقسیم بندی می شوند.

عمق کانونی زلزله های سطحی: حداکثر 70 کیلومتر

عمق کانونی زلزله های متوسط: بین 70 تا 300 کیلومتر

عمق کانونی زلزله های عمیق: از 300 کیلومتر تا 700 کیلومتر

زلزله های سطحی معمولا تنها در شهرهای اطراف احساس می شوند، در حالی که زلزله های عمیق از مناطق دور نیز قابل احساس هستند. نکته قابل توجه این مسئله است که زلزله های عمیق اثرات تخریبی کمتری دارند و این زلزله های سطحی هستند که بیشتر منجبر به خرابی ها می شوند.

اصطلاحات تخصصی مهندسی زلزله (کانون زلزله، مرکز زلزله، گسل و...)

اصطلاحات تخصصی مهندسی زلزله : زلزله های را بر اساس چه مقیاس هایی اندازه گیری می کنند؟

برای اندازه گیری زلزله مقیاس های مختلفی در علم مهندسی مطرح شده است که به دو دسته اندازه گیری شدت زلزله  و بزرگای زلزله  تقسیم می شوند.

شدت زلزله در واقع یک مقیاس شهودی هست که بدون دستگاه خاصی اندازه گیری می شود. مقیاس مرکالی اصلاح شده یکی از مهمترین مقیاس های برای تعیین شدت زلزله می باشد. در این نوع مقیاس اندازه گیری شدت زلزله بر اساس احساس و دریافت انسان از حرکات زمین و میزان تاثیر زلزله در خرابی های ساختمان ها تعیین می شود.

مقیاس مرکالی شامل 12 درجه است که در درجه اول شدت زلزله به حدی است که اصلا احساس نمی شود و فقط ممکن منجر به حرکت آب ها و درختان بشود، در حالی که درجه دوازدهم شدت زلزله به حدی است که اشیا به هوا پرتاب می شوند و تقریبات تمام ساختمان ها آسیب های شدید می بینند.

یکی دیگر از مقیاس های اندازه گیری، مقیاس های بزرگای زلزله است. این مقیاس ها معیاری دقیق تر می باشند که با استفاده از دستگاه های مخصوص اندازه گیری می شوند. مقیاس های بزرگای زلزله به چهار دسته اصلی تقسیم می شوند:

مقیاس بزرگای محلی زلزله (ML): این مقیاس که همان واحد قدیمی و معروف «ریشتر» هست که بزرگای زلزله را بر مبنای دامنه حرکت زمین توسط دستگاهی به نام Wood-Anderson می سنجد. این مقیاس برای زلزله هایی با حداکثر فاصله 600 کیلومتر کاربرد دارد.

مقیاس امواج درونی زمین (mb): دامنه امواج حجمی از نوع طولی را اندازه می گیرد و برای زمین لرزه هایی که عمق کانونی آنها زیاد است کاربرد دارد.

مقیاس امواج سطحی زمین (Ms): با اندازه گیری دامنه امواج سطحی بزرگای زلزله را ثبت می کند و معمولا برای زمین لرزه های با بیش از 2000 کیلومتر فاصله کاربرد دارد.

مقیاس امواج گشتاوری زمین (MW): برای سنجش بزرگای اغلب زلزله ها به خصوص بیشتر برای زلزله های بسیار شدید کاربرد دارد.

هر یک از مقیاس های فوق به نوعی میزان انرژی آزاد شد در هنگام زلزله را نشان می دهند، اما اصولا هر یک برای اندازه گیری بزرگای خاصی از زلزله کاربرد دارند.

بزرگای زلزله

مقیاس اندازه گیری مناسب

3 تا 7

مقیاس امواج درونی زمین یا بزرگای محلی زلزله

5 تا 7.5

مقیاس امواج سطحی زمین

هر مقدار بزرگا

مقیاس امواج گشتاوری زمین

 

اکنون با اطلاع از اصطلاحات تخصصی فوق و معنای علمی آنها، می توانید خبرهایی که در خصوص زلزله ها منتشر می شود را بهتر درک کنید و به شدت واقعی زلزله ها پی ببرید.


جدیدترین کتاب انتشارات عمران سرا با عنوان «مهندسی زلزله» منتشر شد. این کتاب مرجع سوالات تخصصی مهندسی زلزله می باشد که 300 مسئله تخصصی زلزله با پاسخ تشریحی در آن حل شده است.

کتاب مهندسی زلزله دکتر امیرحسین خلوتی

 


توضیحات دکترخلوتی نویسنده کتاب مهندسی زلزله را در این فیلم ببینید:

 

 

 

لینک کوتاه مطلب http://omransara.ir/p/p729
نظر خود را بنویسید

برنده نهمین جشنواره وب و موبایل ایران در سال 1395 به انتخاب داوران

free website stats program